ҚОРАХОНИЙЛАР ДАВРИ ДЕВОРИЙ СУРАТЛАРИНИ ТАДҚИҚОТИ, КОНСЕРВАЦИЯ ВА РЕСТАВРАЦИЯ (АФРАСИЁБ)
Referat
Қорахонийлар даврига оид (XII-XIII аа.) деворий суратларни дала шароитида консервация ама-
лиёти ўтказиш, кимёвий-технологик жиҳатларини ўрганиш, реставрация ва доимий асосга ўр-
натиш жараёни ёритилган. Деворий суратлар Афросиёб аркининг пастки қисмида жойлашган
қорахонийлар ҳукмдори Иброҳим ибн Ҳусайн Усмон саройидан топилган. 800 дан ортиқ бўлакдан
иборат деворий сурат бўлаклари вайронага айланган саройнинг айвонли ички ҳавлисида қалашган
ҳолатда қайд этилган. Суратларни деворда акс эттирилган ҳолатини тиклаш мақсадида биринчи
марта лазерли теодолит ёрдамида бўлаклар схематик картограмада ҳужжатлаштирилди. Тоза-
лаш жараёнида бир қисм деворий суратлар икки қаватли тасвирдан иборат экинлиги аниқланди.
Икки қаватли суратларни ажратиш усули ишлаб чиқилди, деворий суратни замонавий "сэндвич"
ари уясидек тузилишга эга бўлган алюмин-пластик панелга ўрнатиш операциялари амалга оши-
рилди. Минерал бўёқларнинг (лазурит, охра, киноварь, гипс, кўмир асосли компонентлар) таркиби романов спектроскопик усулида аниқланди. Деворий сурат бўлакларини реставрация қилиш
ва жойлаштириш жараёнида 14та композиция йиғилди. Бу деворий рангтасвир асарларнинг
ноёблиги ундаги мазмунли антропоморф ва зооморф тасвирларнинг борлигидадир. Қуш тасвири
туширилган медальонлар, ҳайвонларнинг югурган ҳолати, зиёфат ва ов саҳналари, мифологик та-
свирлар, эпиграфик композициялари, турли персонажлар тасвирланган рамкали суратлар шулар
жумласидандир.
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА:
Иневаткина О. Н. Фрагмент сюжетной живописи конца XII – начала XIII вв. из цитадели Самарканда // Материальная культура Востока. / Под ред. Т. Мкртычева. М.: "Спутник", 1999. С. 83–90.
Карев Ю. В. Открытие караханидской настенной живописи в Самарканде // Вестник истории, литературы, искусства. Т. 6. / Под ред. Г. М. Бонгард-Левина. М.: "Наука", 2009. С. 25–45.
Реутова М. А. Некоторые результаты химико-технологического изучения монументальной живописи Афрасиаба // ИМКУ. Вып. №34 / Под ред. Т. Ш. Ширинова. Ташкент: "Фан", 2004. С. 232–235.
Реутова М. А., Фрай Дж. Минеральные краски в древней живописи Афрасиаба // История и археология Турана. Вып. №4. Самарканд, 2019. С. 286–295.
REFERENCES:
Inevatkina O. N. 1999. In Mkrtychev T. K. (ed). Fragment syuzhetnoy zhivopisi kontsa XII – nachala XIII vv. iz tsitadeli Samarkanda (Fragment of narrative painting of the end of the 18th century – the beginning of the 13th centuries from the citadel of Samarkand) // Material'naya kul'tura Vostoka. Moscow, 83–90 (In Russian).
Karev Yи. V. 2009. In Bongard-Levina G. M. (ed). Otkrytiye karakhanidskoy nastennoy zhivopisi v Samarkande (Discovery of Karakhanid wall painting in Samarkand) // Vestnik istorii, literatury, iskusstva. T. 6. Moscow, 25–45 (In Russian).
Reutova M. A. 2004. In Shirinov T. Sh (ed). Nekotoryye rezul'taty khimiko-tekhnologicheskogo izucheniya monumental'noy zhivopisi Afrasiaba (Some results of the chemical-technological study of the monumental painting of Afrasiab) // IMKU (The History of material culture of Uzbekistan). Issue 34 .Tashkent, 232235 (In Russian).
Reutova M. A., Fray Dzh. 2019. Mineral'nyye kraski v drevney zhivopisi Afrasiaba (Mineral colors in the ancient painting of Afrasiab ) // History and archeology of Turan. Issue 4. Samarkand, 286–295 (In Russian).
