AҚШАХОНҚАЛЪА ЁДГОРЛИГИ СОПОЛ ПЛИТКАЛАРИ

TO'LIQ MATN:

Referat

Aқшахонқалъа Қорақалпоғистон Республикаси Беруний туманида жойлашган. Ёдгорликни архео-
логик тадқиқ қилиш йилларида милоддан аввалги III ва милодий V асрларга оид кўп миқдорда сопол
материаллар тўпланган. Ёдгорликнинг археологик коллексиясида қурилиш керамикаси туркумига
кирувчи топилмалар, сопол плиткалар гуруҳи ажралиб туради.
Қадимий Aқшахонқалъа сопол қурилиш материаллари орасида қувурлар ва сопол плиталар алоҳи-
да ажралиб туради. Қурилишда сопол идишларнинг синган бўлакларидан фойдаланиши ҳам қайд
этилган. Қадимги Хоразмнинг сопол плиткалари ва қурилиш сопол материаллари фанда кам ёри-
тилган. Муаллиф ушбу мақоласида Aқшахонқалъа сопол плиткаларни ўрганишга ва ушбу тур-
кумдаги сопол буюмларни илмий муомалага киритишга ҳаракат қилади. Сопол плиталарини ўр-
ганиш натижасида ушбу қурилиш материаллари маълум маҳорат ва махсус қурилмаларга эга
бўлган уста ёки ҳунармандлар томонидан тайёрланганлиги аниқланди. Сопол плиткалар асосан
қалъанинг дренаж тизимини ётқизишда ишлатилган.
Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, Қадимги Хоразмда иншоотларини ёғингарчиликдан ҳи-
моя қилиш, аҳоли пунктларини ободонлаштириш, ғиштдан қурилган иншоотлар мустаҳкамлиги-
ни ошириш каби муаммоларни ҳал қилишда сопол қурилиш материалларидан кенг фойдаланилган.

Mualliflar haqida

Adabiyotlar ro'yxati

ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА:

Альбедиль М. Ф. Забытая цивилизация в долине Инда. Санкт-Петербург: «Наука», 1991. 175 с.

Андрианов Б. В. Древние оросительные системы Приаралья / Отв. ред. Н. Я. Мерперт. М.: «Наука», 1969. 251 с.

Афанасьева В. К., Дьяконов И. М. Архитектура стран Двуречья и Месопотамии // Всеобщая история архитектуры в 12 томах. Том 1. Архитектура древнего мира. Ленинград: «Печатный двор», 1970. С. 196–222.

Баратов Р. С. Знаки на керамических изделиях в Древнем Хорезме // Тамги доисламской Центральной Азии / Отв. ред. Р. Х. Сулейманов. МИЦАИ, Самарканд, 2019. С. 43–57.

Бердимурадов А. Э, Джоржети Д., Мантеллине С. Археологические исследования на городище Кафиркала в 2006–2007 годах // Археологические исследования в Узбекистане 2006–2007 гг. Вып. 6 / Отв. ред. А. Э. Бердимурадов. Ташкент: «Фан», 2007. С. 65–76.

Болелов С. Б. Керамика // Калалы-гыр 2. Культовый центр в Древнем Хорезме IV–II вв. до н. э. / Отв. ред. Б. И. Вайнберг. М.: «Восточная литература». 2004. 284 с.

Брунов Н. И. Очерки по истории архитектуры. Т. I. М.: Центрполиграф, 2003. 400 с. Воробьева М. Г. Крепость Капарас. Древности южного Хорезма //ТХАЭЭ. Т. XVI. / Отв. ред. М. И. Итина. М.: «Наука», 1991. С. 155–250.

Гертман А. Н. Знаки на кирпичах и некоторые вопросы становления древневосточного строительства (по материалам древнего Хорезма). Приаралье в древности и средневековье. / Отв. ред. Е. Е. Неразик. М.: «Восточная литература», 1998. С. 136–150.

Гертман А. Н. Сырцовый кирпич Капараса и Елхараса. Древности южного Хорезма // ТХАЭЭ. Т. XVI / Отв. ред. М. И. Итина. М.: «Наука», 1991. С. 277–287.

Левина Л. М. Древнехорезмийский памятник Елхарас. М.: ИЭА РАН, 2001. 96 с.

Левина Л. М. Елхарас. Древности южного Хорезма // ТХАЭЭ. Т. XVI / Отв. ред. М. И. Итина. М.: «Наука», 1991. С. 80–155.

Маккей Э. Древнейшая культура долины Инда, перевод (М. Б. Граковой-Свиридовой) / Отв. ред. В. В.

Струве. М.: Издательство иностранной литературы, 1951. 173 с.

Манылов Ю. П. Археологические исследования караван сараев Центрального Устюрта // Археология

Приаралья / Отв. ред. С. К. Камалов. Вып. 1. Ташкент: «Фан», 1982. С. 93–122.

Материалы к своду памятников истории и культуры Каракалпакской АССР. Вып. 2. Нукус: «Каракалпакстан», 1986. 252 с.

Торениязов Азизхан

Мороз И. И. Технология строительной керамики / Отв. ред. В. В. Гаркуша. Харьков: «Вища школа», 1972. 416 с.

Низовья Амударьи, Сарыкамыш, Узбой, история формирования и заселени. / Отв. ред. С. П. Толстов. // МХЭ. Вып. 3. М.: «Наука». 1960. 347 с.

Пугаченкова Г. А., Ртвеладзе Э. В. и др. Дальварзинтепе – кушанский город на юге Узбекистана / Отв. ред.

Л. И. Ремпель. Ташкент: «Фан», 1978. 240 с.

Рапопорт Ю. А. Неразик Е. Е. Топрак-кала. Дворец // ТХАЭЭ. Т. XIV / Отв. ред.

Ю. А. Рапопорт, Е. Е. Неразик. М.: «Наука», 1984. 302 с.

Рапопорт Ю. А., Трудновская С. А. Городище Гяур-кала // ТХАЭЭ. Т. II / Отв. ред.

С. П. Толстов, Т. А. Жданко. М.: «Наука», 1958. С. 347–367.

Толстов С. П. Надписи и знаки. Кой-крылган-кала – памятник культуры древнего Хорезма IV в. до н. э. IV в. н. э. // ТХААЭ. Т. V. / Отв. ред. С. П. Толстов, Б. И. Вайнберг. М.: «Наука», 1967. 347 с.

Торениязов А. Ж. Кубуры городища Акшахан-кала // Вестник МИЦАИ. № 28 / Отв. ред. Д. А. Воякин. Самарканд, 2018. С. 41–65.

Торениязов А. Ж. Строительная керамика городища Акшахан-кала // Поволжская археология № 4 (38). Казань, «Фән», 2021. С. 22–35.

Флиттнер Н. Д., Ходжаш С. И. Архитектура Египта / Всеобщая история архитектуры в 12 томах. Том 1. Архитектура древнего мира. Ленинград: «Печатный двор», 1970. С. 47–68.

Ходжаниязов Г. Х. Отчет о работах Южно-Каракалпакского археологического экспедиционного отряда 1985 года. Нукус: 1986. 36 с. Архив Отдела археологии ККНИИГН ККОАН РУз

Ходжаниязов Г. Х., Беттс А., Искандерова А. Д. К вопросу о некоторых аспектах в изучении городища Акшахан-кала // Вестник ККО АН РУз № 1. Нукус: Изд-во «Илим», 2018. С. 88–99. Архив Отдела археологии ККНИИГН ККОАН РУз

Ягодин В. Н., Беттс А., Ходжаниязов Г., Амиров Ш., Ягодин В. В., Дали К. Отчет о работах в 2005 году Каракалпакско-Австралийской экспедиции на городище Казаклы-Яткан. Нукус–Сидней: 2006. 57 с. Архив Отдела археологии ККНИИГН

ККОАН РУз

Ягодин В. Н., Ходжаниязов Г., Искандерова А., Амиров Ш., Ягодин В. В. Отчет о работах в 2008 году Каракалпакско-Австралийской экспедиции на городище Казаклы-Яткан. Нукус–Сидней: 2009. 49 с. Архив Отдела археологии ККНИИГН ККОАН РУз

Яценко С. А. Тамги ираноязычных народов древности и раннего средневековья / Отв. ред. В. В. Волгина. М.: «Восточная литература», 2001. 188 с.

Minardi M., Khozhaniyazov G. The Central Monument of Akchakhan-kala: Fire Temple, Image Shrine or Neither?

Report on the 2014 Field Season. Bulletin of the Asia Institute Vol, 25, 2011, 2015. Рp. 121–146.

Helms S. W., Yagodin V. N., Betts A. V. G., Khozhaniyazov G. and Kidd F. Five seasons of excavations in the Tash-

Kirman oasis of ancient Chorasmia, 1996–2000. An interim report. Iran № 39, London. 2001. Рp. 119–144.

REFERENCES:

Al'bedil' M. F. 1991. Zabytaya tsivilizatsiya v doline Inda (Forgotten Civilization in the Indus Valley). SanktPeterburg: “Nauka” Publ., 175 (in Rusian).

Andrianov B. V. 1969. In Merpert N. Ya. (ed). Drevniye orositel'nyye sistemy Priaral'ya (Ancient irrigation systems of the Aral Sea region). Moskow: “Nauka” Publ., 251 (in Russian).

Afanas'yeva V. K., D'yakonov I. M. 1970. Arkhitektura stran Dvurech'ya i Mesopotamii (Architecture of Mesopotamia and Mesopotamia) // Vseobshchaya istoriya arkhitektury v 12 tomakh. Issue1. Arkhitektura drevnego mira. Leningrad: “Pechatnyy dvor” Publ., 196–222 (in Russian).

Baratov R. S. 2019. In Suleymanov R. KH. (ed). Znaki na keramicheskikh izdeliyakh v Drevnem Khorezme (Signs on ceramic products in Ancient Khorezm) // Tamgi doislamskoy Tsentral'noy Azii. Samarkand: IICAS, 43–5 (in Russian).

Berdimuradov A. E, Dzhorzheti D., Mantelline S. 2007. In Berdimureadov A. E. (ed) Arkheologicheskiye issledovaniya na gorodishche Kafirkala v 2006–2007 godakh (Archaeological research at the site of

Kafirkala in 2006-2007) // Arkheologicheskiye issledovaniya v Uzbekistane 2006–2007 gg. Issue 6. Tashkent: “Fan” Publ., 65–76 (in Russian).

Bolelov S. B. 2004. In Vaynberg B. I. (ed). Keramika (Ceramics) // Kalaly-gyr 2. Kul'tovyy tsentr v Drevnem Khorezme IV–II vv. do n. e. Moscow: 284 (in Russian).

Brunov N. I. 2003. Ocherki po istorii arkhitektury (Essays on the history of architecture). Vol. I. Moscow: 400 (in Russian).

Vorob'yeva M. G. 1991. In Itina M. I. (ed). Krepost' Kaparas (Kaparas Fortress) Drevnosti yuzhnogo Khorezma // Trudy Khorezmskoy arkheologo-etnograficheskoy ekspeditsii T. XVI. Moscow: 155–250 (in Russian).

Gertman A. N. 1998. In Nerazik Ye.Ye. (ed). Znaki na kirpichakh i nekotoryye voprosy stanovleniya drevnevostochnogo stroitel'stva (po materialam drevnego Khorezma) (Signs on bricks and some issues of the formation of ancient Eastern construction (based on the materials of ancient Khorezm). Priaral'ye v drevnosti i srednevekov'ye. Moscow: “Vostochnaya literature” Publ., 136–150 (in Russian).

Gertman A. N. 1991. In Itina M. I. (ed). Syrtsovyy kirpich Kaparasa i Yelkharasa (Raw brick of Kaparas and Elkharas). Drevnosti yuzhnogo Khorezma // Trudy Khorezmskoy arkheologo-etnograficheskoy ekspeditsii. Vol. XVI. Moscow: “Nauka” Publ., 277–287 (in Russian).

Levina L. M. 2001. Drevnekhorezmiyskiy pamyatnik Yelkharas (Ancient Khorezmian monument Elkharas). Moscow: “Nauka” Publ., 96 (in Russian).

Levina L. M. 1991. In Itina M. I. (ed). Yelkharas (Elkharas). Drevnosti yuzhnogo Khorezma // Trudy

Khorezmskoy arkheologo-etnograficheskoy ekspeditsii Vol. XVI. Moscow: “Nauka” Publ., 80–155 (in Russian).

Makkey E. 1951. In Struve V. V. (ed) . Transl. M. B. Grakovoy-Sviridovoy. Drevneyshaya kul'tura doliny Inda (The most ancient culture of the Indus Valley). Moscow: “Nauka” Publ., 173 (in English)

Manylov Yu. P. 1982. In Kamalov S. K. (ed). Arkheologicheskiye issledovaniya karavan sarayev Tsentral'nogo Ustyurta (Archaeological research of the caravanserai of Central Ustyurt) // Arkheologiya Priaral'ya. Issue 1. Tashkent: «FAN» Publ., 93–122 (in Russian).

Materialy k svodu pamyatnikov istorii i kul'tury Karakalpakskoy ASSR. 1986. Issue 2. Nukus: 252.

Moroz I. I. 1972. In Garkush V. V. (ed). Tekhnologiya stroitel'noy keramiki (Technology of building ceramics). Khar'kov: «Vyshcha shkola» Publ., 416 (in Russian).

Nizov'ya Amudar'i, Sarykamysh, Uzboy, istoriya formirovaniya i zaseleni. 1960. In Tolstov S. P. (ed) // Materialy Khorezmskoy arkheolog-etnograficheskoy ekspeditsii. Issue 3. Moscow: “Nauka” Publ., 347 (in Russian).

Pugachenkova G. A., Rtveladze E. V. et al. 1978. In Rempel' L. I. (ed). Dal'varzintepe –kushanskiy gorod na yuge Uzbekistana (Dalvarzintepe - Kushan city in the south of Uzbekistan). Tashkent: «FAN» Publ., 240.

Rapoport Yu. A. Nerazik Ye. Ye. 1984. In Rapoport Yu. A. Nerazik Ye. Ye. Toprak-kala.Dvorets (Toprak-kala. Castle) // Trudy Khorezmskoy arkheologo-etnograficheskoy ekspeditsii. Vol. XIV. Moscow: “Nauka” Publ., 302 (in Russian).

Rapoport Yu. A., Trudnovskaya S. A. 1958. In Tolstov S. P., Zhdanko T. A. (eds.). Gorodishche Gyaur kala (Settlement Gyaur kala) // Trudy Khorezmskoy arkheologo-etnograficheskoy ekspeditsii Vol. II. Moscow: “Nauka” Publ., 347–367 (in Russian).

Tolstov S. P. 1967. In Tolstov S. P., Vaynberg B. I. (eds). Nadpisi i znaki. Koy-krylgan-kala – pamyatnik kul'tury drevnego Khorezma IV v. do n. e. IV v. n. e. (Inscriptions and signs. Koi-krylgan-kala is a cultural monument of ancient Khorezm of the IV century. BC e. IV c. n. e.) // Trudy Khorezmskoy arkheologoetnograficheskoy ekspeditsii. Vol. V. Moscow: “Nauka” Publ., 347 (in Russian).

Toreniyazov A. Zh. 2018. In Voyakin D. A. (ed). Kubury gorodishcha Akshakhan-kala (Holsters of Akshakhankala settlement) // Bulletin IICAS. Issue 28. Samarkand: 41–65 (in Russian).

Toreniyazov A. Zh. 2021. Stroitel'naya keramika gorodishcha Akshakhan-kala (Building ceramics of Akshakhankala settlement // Povolzhskaya arkheologiya. Issue 4 (38). Kazan: “Fan“, 22–35 (in Russian).

Khodzhaniyazov G. Kh. 1986. Otchet o rabotakh Yuzhno-Karakalpakskogo arkheologicheskogo ekspeditsionnogo otryada 1985 goda. Nukus: 36 (in Russian). Archive of the Department of Archeology of the Karakalpak Scientific Research Institute for the Humanities

Khodzhaniyazov G. Kh., Betts A., Iskanderova A. D. K voprosu o nekotorykh aspektakh v izuchenii gorodishcha Akshakhan-kala (To the question of some aspects in the study of the settlement of Akshakhan-kala) // Bulletin

Karakalpakskogo otdeleniya Akademiya nauk Respublika Uzbekistana. Issue 1. Nukus: “Ilim” Publ., 88–99 (in Russian).

Flittner N. D., Khodzhash S. I. 1970. Arkhitektura Yegipta (Egyptian architecture) // Vseobshchaya istoriya arkhitektury v 12 tomakh. Vol. 1. Arkhitektura drevnego mira. Leningrad: “Pechatnyy dvor” Publ., 47–68 (in Russian).

Yagodin V. N., Betts A., Khodzhaniyazov G., Amirov Sh., Yagodin V. V., Dali K. 2006. Otchet o rabotakh v 2005 godu Karakalpaksko-Avstraliyskoy ekspeditsii na gorodishche Kazakly-Yatkan. Nukus–Sidney: 57 (in Russian). Archive of the Department of Archeology of the Karakalpak Scientific Research Institute for the Humanities

Yagodin V. N., Khodzhaniyazov G., Iskanderova A., Amirov SH., Yagodin V. V. 2009. Otchet o rabotakh v 2008 godu Karakalpaksko-Avstraliyskoy ekspeditsii na gorodishche Kazakly-Yatkan. Nukus–Sidney: 49 (in Russian). Archive of the Department of Archeology of the Karakalpak Scientific Research Institute for the Humanities

Yatsenko S. A. 2001. In Volgin V.V. (ed). Tamgi iranoyazychnykh narodov drevnosti i rannego srednevekov'ya

(Tamgas of the Iranian-speaking peoples of antiquity and the early Middle Ages). Moscow: “Nauka” Publ.,

( in Russian).

Minardi M., Khozhaniyazov G. 2011, 2015. The Central Monument of Akchakhan-kala: Fire Temple, Image

Shrine or Neither? Report on the 2014 Field Season. Bulletin of the Asia Institute Vol. 25. 121–146 (in

English).

Helms S. W., Yagodin V. N., Betts A. V. G., Khozhaniyazov G. and Kidd F. 2001. Five seasons of excavations in the Tash-Kirman oasis of ancient Chorasmia, 1996–2000. Aninterimreport. Iran № 39, London. 119–144 (in English)

Qanday qilib iqtibos keltirish mumkin

Торениязов, А. (2025). AҚШАХОНҚАЛЪА ЁДГОРЛИГИ СОПОЛ ПЛИТКАЛАРИ. Oʻzbekiston Arxeologiyasi, 1(26), 104–120. https://doi.org/10.71414/2181-032X-2022-1-26-104-120
Ko'rishlar soni: 0

Ushbu muallif(lar)ning eng koʻp oʻqilgan maqolalari