ТОШБУЛОҚ ЁДГОРЛИГИ – АНТРОПОЛОГИК МАТЕРИАЛЛАРИНИНГ ЎРГАНИЛИШИДА ИККИ ХИЛ МЕТОДНИНГ ҚЎЛЛАНИЛИШИ

TO'LIQ MATN:

Referat

Тошбулоқ ёдгорлиги археологик жиҳатдан Ўзбекистон ҳудудида энг кенг кўламда ўрганилган архео-
логик қазишма жойларидан бири ҳисобланади. Ушбу ёдгорлик Жиззах вилоятининг тоғли ҳудудида
жойлашган бўлиб, у билан биргаликда қадимги қабристон ҳам топилган. Мақолада бу ерда очилган ин-
сон қолдиқлари, жумладан, бош чаноқларнинг ўрганилишида икки хил ёндашувлар – “геометрик-мор-
фометрик таҳлил” ва “краниология методи” қиёслаб кўрилди. Бош чаноқлар геометрик-морфометрик
жиҳатдан тадқиқ қилинган, статистик таҳлиллар эса оз сонли ўхшашликларни айтмаганда, бу ерда
яшаган аҳолининг бир-бирга яқин қариндош бўлиш-бўлмаслигини кўрсатмайди. Шу сабабдан мазкур
коллексияни тадқиқ этишда ҳали тадбиқ этилмаган краниология методига мурожаат қилинди. Кранио-
логия таҳлиллари натижалари геометрик-морфометрик таҳлиллар натижаларини такрорлади. Хулосага
кўра, икки усулнинг ҳам Ўзбекистонда жисмоний антропологияни ўрганишда камчилик ва устунлик
томонлари аниқланди. Краниометрияда кичик тўпламларда, оз сонли бош чаноқларни солиштиришда
қийинчилик пайдо бўлса, бу усулнинг афзаллиги – бугунга қадар Ўзбекистон жисмоний антропологи-
ясига оид бўлган маълумотларнинг барчаси худди шу услубда тайёрланганлигидадир. Геометрик-мор-
фометрик усулнинг камчилиги – таққослаш учун танланган коллексияни бутунлай қайта ўлчаб чиқиш
талаб этилишида, бу усулнинг устунлик томони эса хато қилиш эҳтимолининг камлиги ва асосий ста-
тистик ҳисоб китоблар компютер дастурларида автоматик ва тезкор амалга ошириш имкониятининг
мавжудлигидадир.

Mualliflar haqida

Adabiyotlar ro'yxati

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР:

Алексеев В.П., Дебец Г. Ф. Краниометрия. Методика антропологических исследований. М.: Наука, 1964. 128 c.

Максудов Ф., Фрачетти М., Рахимов К., Пардаев М., Кодини Дж. Археологические исследования в предгорьях Мальгузара в 2011 году // Ўзбекистонда археологик тадқиқотлар (2010-2011 йиллар). Т. 8. Самарқанд: Самарқанд археология институти, 2012. С. 142–151.

Максудов Ф., Фрачетти М., Пардаев М., Хенри Э., Буллион Э.; Джиаммар Д., Зежен П., Ререн Т., Георгакопулу М., Спенглер Р., Хермес Т., Панюшкина И., Киддер Т. Р. Археологические исследования Узбекско-Американской экспедиции на памятнике Ташбулак в Джизакской области в 2015 году // Ўзбекистонда археологик тадқиқотлар (2015-2017 йиллар). Т. 11. Самарқанд: Самарқанд археология

институти, 2018. С. 78-85.

Bullion Elissa A. Kinship and Religious Identities in Medieval Central Asia (8th–13th c. CE): Tracing Communities of Mortuary Practice and Biological Affinity: PhD Dissertation, Department of Anthropology, Washington University in St. Louis, St. Louis, 2018. P. 245.

Adams Dean C., Rohlf F. James and Slice Dennis E. Geometric morphometrics: Ten years of progress following the ‘revolution’ // Italian Journal of Zoology. Vol. 71. Taylor & Francis, 2004. PP. 5–16. Available by URL:

https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/11250000409356545

Frachetti Michael D., Maksudov Farhod. The Landscape of Ancient Mobile Pastoralism in the Highlands of Southeastern Uzbekistan, 2000 B.C.–A.D. 1400 // Journal of Field Archaeology. Vol. 39. Taylor & Francis, Ltd., 2014. PP. 195-212. Available by URL: https://doi.org/10.1179/0093469014Z.00000000085

SHermes Taylor R., Frachetti Michael D., Bullion Elissa A., Maksudov Farhod, Mustafokulov Samariddin, Makarewicz Cheryl A. Urban and nomadic isotopic niches reveal dietary connectivities along Central Asia’s Silk Roads // Scientific Reports. Vol. 8. 2018. PP. 1–11. Available by URL: https://doi.org/10.1038/ s41598-018-22995-2

Maksudov Farhad, Bullion Elissa, Henry Edward R., Hermes Taylor, Merkle Ann, Frachetti Michael D. Nomadic Urbanism at Tashbulak A new highland t own of the Karakhanids // Urban Cultures of Central Asia from the Bronze Age to the Karakhanids: Learnings and conclusions from new archaeological investigations and discoveries... / Edited by Baumer Christoph and Novák Mirko. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2019. PP. 283–306.

REFERENCES:

Alekseev V. P., Debets G. F. 1964. Kraniometriya. Metodika antropologicheskikh issledovanij (Craniometry. Methodology of anthropological research). Moscow: Nauka Publ., 128. (In Russian).

Maksudov F., Frachetti M., Rakhimov K., Pardaev M., Kodini Dzh. 2012. Arkheologicheskie issledovaniya v predgor’yakh Mal’guzara v 2011 godu (Archaeological research in the Malguzar foothills in 2011). In

O‘zbekistonda arxeologik tadqiqotlar (2010-2011-yillar) (Archaeological research in Uzbekistan (2010-2011). Vol. 8. Samarqand: Samarqand arxeologiya instituti Publ., 142–151. (In Russian).

Maksudov F., Frachetti M., Pardaev M., Khenri Eh., Bullion Eh.; Dzhiammar D., Zezhen P., Reren T., Georgakopulu

M., Spengler R., KHermes T., Panyushkina I., Kidder T. R. 2018. Arkheologicheskie issledovaniya Uzbeksko-Amerekanskoj ehkspeditsii na pamyatnike Tashbulak v Dzhizakskoj oblasti v 2015 godu (Archaeological research of the Uzbek-American expedition at the Tashbulak monument in the Jizzakh region in 2015). In

O‘zbekistonda arxeologik tadqiqotlar (2015–2017-yillar) (Archaeological research in Uzbekistan (2015–2017). Vol. 11. Samarqand: Samarqand arxeologiya instituti Publ., 78–85. (In Russian).

Bullion Elissa A. 2018. Kinship and Religious Identities in Medieval Central Asia (8th-13th c. CE): Tracing Communities of Mortuary Practice and Biological Affinity: PhD Dissertation, Department of Anthropology, Washington University in St. Louis, St. Louis Publ., 245. (In English).

Adams Dean C., Rohlf F. James, Slice Dennis E. 2004. Geometric morphometrics: Ten years of progress following the ‘revolution’. In Italian Journal of Zoology. Vol. 71. Taylor & Francis, 5–16. Available by URL: https:// www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/11250000409356545 (In English).

Frachetti Michael D., Maksudov Farhod. 2014. The Landscape of Ancient Mobile Pastoralism in the Highlands of Southeastern Uzbekistan, 2000 B.C.–A.D. 1400. In Journal of Field Archaeology. Vol. 39. Taylor & Francis, Ltd., 195–212. Available by URL: https://doi.org/10.1179/0093469014Z.00000000085 (In English).

Hermes Taylor R., Frachetti Michael D., Bullion Elissa A., Maksudov Farhod, Mustafokulov Samariddin, Makarewicz Cheryl A. 2018. Urban and nomadic isotopic niches reveal dietary connectivities along Central

Asia’s Silk Roads. Scientific Reports. Vol. 8. 1–11. Available by URL: https://doi.org/10.1038/s41598-018-22995-2 (In English).

Maksudov Farhad, Bullion Elissa, Henry Edward R., Hermes Taylor, Merkle Ann, Frachetti Michael D. 2019.

In Baumer Christoph and Novak Mirko (ed.). Nomadic Urbanism at Tashbulak A new highland town of the

Karakhanids. In Urban Cultures of Central Asia from the Bronze Age to the Karakhanids: Learnings and

conclusions from new archaeological investigations and discoveries... Wiesbaden: Harrassowitz Verlag Publ., 283–306. (In English).

Qanday qilib iqtibos keltirish mumkin

Рашидов, Н., Фрачетти, М., Буллион, Э., & Мақсудов, Ф. (2025). ТОШБУЛОҚ ЁДГОРЛИГИ – АНТРОПОЛОГИК МАТЕРИАЛЛАРИНИНГ ЎРГАНИЛИШИДА ИККИ ХИЛ МЕТОДНИНГ ҚЎЛЛАНИЛИШИ. Oʻzbekiston Arxeologiyasi, 2(29), 165–171. https://doi.org/10.71414/2181-032X-2023-2-29-165-171
Ko'rishlar soni: 0